Vì sao Tết mỗi miền một khác?
Việt Nam trải dài từ vùng có mùa đông lạnh đến vùng nắng ấm quanh năm, nên cây trái, nguyên liệu và nếp sinh hoạt mỗi nơi một vẻ. Cái Tết là sự kết tinh của những điều kiện ấy: người miền Bắc dùng lá dong gói bánh trong tiết rét, người miền Nam có dừa, mãng cầu, sung, xoài sẵn trong vườn.
Hiểu lý do khác nhau giúp bạn nhìn mỗi nếp bằng sự thú vị thay vì so sánh hơn kém.
Mâm cỗ Tết ba miềnDùng thử ngay trên nhanso.netHoa Tết mỗi miền một sắc
Miền Bắc thường gắn với hoa đào, nhất là ở các vùng trồng đào nổi tiếng, cùng quất cảnh. Miền Nam hay chuộng mai vàng, hoa vạn thọ và các chậu cúc trên bàn thờ. Miền Trung thường có mai vàng, cũng như các chậu cúc, hoa vạn thọ và hoa trên bàn thờ tùy địa phương.
Thời tiết ảnh hưởng nhiều đến lựa chọn này. Nơi lạnh hơn, hoa đào nở đúng dịp; nơi ấm hơn, mai vàng rực rỡ. Hiện nay các chợ hoa bán đủ loại, nên nhà nào thích gì cứ chọn nấy.
Bạn cũng thấy khác biệt ở cách chơi hoa: có nhà thích một cành đào lớn ở phòng khách, có nhà chuộng chậu mai cao ngang người ở cửa. Đừng ngại tự chọn theo ngân sách và diện tích nhà.
Bánh và món đặc trưng
Một xu hướng quen thuộc là miền Bắc gói bánh chưng vuông, còn miền Trung và miền Nam hay làm bánh tét hình trụ. Tuy nhiên, nhiều nhà ở miền Nam vẫn gói bánh chưng, và nhiều nhà ở miền Bắc có bánh tét.
- Miền Bắc: bánh chưng, giò chả, xôi gấc, canh măng.
- Miền Trung: bánh tét, bánh ít, các món ngâm mắm, tré, nem chua.
- Miền Nam: bánh tét, thịt kho nước dừa, canh khổ qua, dưa kiệu.
Bài về mâm cỗ Tết ba miền đã nói kỹ từng món, bạn có thể đọc thêm để chọn món cho nhà mình.
Mâm ngũ quả và cách chơi chữ
Mâm ngũ quả là nét chung của cả ba miền, nhưng cách chọn quả thường khác nhau. Miền Bắc hay xếp chuối, bưởi, quýt, hồng, phật thủ theo vẻ đẹp và ý nghĩa đầy đặn. Miền Nam thường chơi chữ với “cầu sung vừa đủ xài”, gồm mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài.
Đây là cách đặt tên vui, mang lời cầu mong, không phải quy định. Quả tươi, sạch sẽ, bày cân đối là đủ đẹp.
Không khí những ngày cuối năm
Miền Bắc nổi bật với chợ hoa, chợ quê phiên cuối năm và nếp cúng ông Công ông Táo. Miền Nam sôi nổi với chợ hoa xuân, đường hoa và sắm cành mai. Miền Trung thường chuẩn bị nhiều món ăn được lâu như mắm, dưa món vì mưa lạnh cuối năm.
Dù khác nhau, mốc chung là ngày 23 tháng Chạp tiễn ông Táo và đêm giao thừa. Với Tết Đinh Mùi 2027, ông Công ông Táo vào thứ Bảy 30/1/2027, giao thừa tối thứ Sáu 5/2/2027, mùng 1 Tết là thứ Bảy 6/2/2027.
Bàn thờ và nếp cúng ngày Tết
Nét chung là bàn thờ được lau dọn trước Tết, bày thêm mâm ngũ quả, bánh chưng hoặc bánh tét, hoa và nến. Khác biệt chủ yếu ở món bày: miền Bắc hay có xôi, giò, gà luộc; miền Nam hay có thêm thịt kho, canh khổ qua, dưa kiệu như một mâm cơm gia đình.
Vài nhà miền Trung còn dâng chè, bánh ít, mứt gừng. Dù bày thế nào, mâm cúng giao thừa và mùng 1 là dịp cả nhà tề tựu, nên nhiều người xem mâm cỗ như cách nói lời thương bằng bàn tay chuẩn bị.
Nếp chúc Tết và đi thăm họ hàng
Dù ở đâu, người Việt đều chúc Tết ông bà cha mẹ trước, rồi đến họ hàng, hàng xóm và thầy cô. Có vùng quen đi chúc từ sáng mùng 1, có nơi dành mùng 1 cho gia đình và các ngày sau đi thăm người ngoài. Thứ tự mùng 1, 2, 3 cũng khác nhau giữa các nhà.
Cách xưng hô và lời chúc cũng mang sắc thái vùng miền. Người Bắc hay chúc “năm mới sức khỏe, vạn sự như ý”, người Nam thường thêm “phát tài, phát lộc”. Chỉ cần chân thành, lời nào cũng đẹp.
Gia đình hai miền ăn Tết thế nào?
Hôm nay, nhiều gia đình có cha mẹ hai miền, mỗi năm đón một cái Tết pha trộn, và điều đó rất đáng quý. Bạn cứ lấy từ mỗi nếp một điều mình thích.
- Mâm cỗ: mỗi bên chọn vài món đặc trưng, cùng nấu cho cả nhà.
- Hoa Tết: có thể cắm đào và mai cùng nhau, hoặc luân phiên theo năm.
- Lịch đi thăm: bàn trước mùng nào về bên nội, mùng nào về bên ngoại để khỏi nhầm.
- Trẻ nhỏ: kể cho con nghe nếp của cả hai quê, để các em lớn lên với nhiều nguồn cội.
Hỏi ông bà xem quê mình ngày xưa ăn Tết thế nào rồi ghi lại. Đó sẽ là tài liệu gia đình đáng giá cho các thế hệ sau.
Những điều chung nhất của ba miền
Dưới mọi khác biệt là những nét giống nhau: dọn nhà, cúng tất niên, thắp hương giao thừa, mừng tuổi trẻ nhỏ, sum họp ba bữa cơm đầu năm. Hầu hết gia đình đều đặt tình thân lên trên nghi thức.
Vì thế, nếu bạn đang ở xa quê hoặc xây dựng nếp Tết mới cho gia đình nhỏ, hãy giữ vài điều cốt lõi ấy và để phần còn lại thuận theo hoàn cảnh.