Vì sao ngày Tết có nhiều điều người lớn hay nhắc kiêng?
Theo quan niệm dân gian, những ngày đầu năm được coi là lúc “mở” cho cả năm, nên người xưa muốn mọi chuyện thật suôn sẻ. Nhưng nhìn kỹ, phần lớn điều kiêng có một lý do đời thường: ngày Tết cả nhà quây quần, dễ va chạm, nên lời nhắc “đừng cãi nhau, đừng làm vỡ đồ” thực chất là cách giữ không khí vui.
Đọc các điều kiêng như lời nhắc về cách cư xử và nghỉ ngơi, thay vì một danh sách cấm đoán. Hiểu như vậy sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Lịch âmDùng thử ngay trên nhanso.netQuét nhà, đổ rác mùng 1: vì sao hay bị nhắc?
Nhiều nhà kiêng quét nhà, đổ rác trong ngày mùng 1 vì quan niệm quét đi là “quét” lộc ra khỏi cửa. Hiểu theo cách đời thường, người xưa muốn mọi người được nghỉ ngơi sau những ngày dọn dẹp, và giữ cho nhà cửa còn sạch sẽ ngăn nắp từ trước Tết.
Vì vậy nhiều nhà dọn kỹ vào những ngày cuối năm, để mùng 1 chỉ cần giữ gọn. Thời gian dọn dẹp lớn thường rơi vào quanh ông Công ông Táo, rồi bổ sung nhẹ trước giao thừa tối 5/2/2027. Mùng 1 là thứ Bảy 6/2/2027, lúc này nhà đã tươm tất.
Nếu cần dọn, ví dụ nhà có trẻ nhỏ làm đổ thức ăn, bạn có thể gom nhẹ vào góc, hoặc đợi sang ngày hôm sau. Nhà có người nhạy cảm với bụi, hay khách đến chơi đông, cứ lau gọn trong tâm thế vui vẻ. Đây là nếp quen, không phải quy định bắt buộc.
Cho lửa, cho nước, cho đồ sáng đầu năm
Một nếp hay nghe là tránh “cho lửa” (đưa lửa hay bật lửa cho người ngoài) trong sáng đầu năm, và với một số vùng, tránh đưa ra ngoài những thứ như muối, nước, vì nghĩ rằng như đưa đi phúc lộc của nhà. Ý nghĩa nhẹ nhàng ở đây là giữ cho đầu năm mọi người tập trung vào gia đình, vào sự ấm cúng trong nhà.
Trong thực tế, nhiều gia đình vẫn cho hàng xóm mượn đồ khi họ cần, vì tình làng nghĩa xóm quan trọng hơn mọi nếp kiêng. Bạn chỉ cần giữ tinh thần sẻ chia, cho đi bằng tấm lòng.
Nếu muốn giữ nếp mà không làm mích lòng ai, bạn có thể nhẹ nhàng đưa lại một ít vào chiều hôm đó hoặc ngày hôm sau, kèm lời chúc năm mới. Người nhận thường thấy ấm áp chứ không phật ý.
Cãi cọ, to tiếng, làm vỡ đồ thì nên hiểu và xử lý ra sao?
Điều được nhắc nhiều nhất là tránh cãi cọ, nói lời nặng nề vào ngày đầu năm. Ý nghĩa rất rõ: muốn cả nhà bước vào năm mới bằng nụ cười, hòa thuận, sum vầy. Nếu lỡ có bất đồng, hãy xem đó là chuyện bình thường và xin lỗi nhau là xong.
Tương tự, nếu lỡ làm vỡ bát đĩa, nhiều người chỉ cần nói “vỡ là có lộc, bình an” cho vui và dọn dẹp cẩn thận để không ai bị đứt tay. Cách phản ứng nhẹ nhàng này cho thấy người xưa luôn muốn giữ tinh thần vui vẻ.
- Quét nhà: hiểu là nghỉ ngơi, giữ gọn gàng.
- Cho lửa, cho nước: hiểu là chăm sóc người trong nhà trước.
- Cãi cọ: hiểu là giữ hòa khí, nhẹ lời với nhau.
- Vỡ đồ: hiểu là chuyện nhỏ, an toàn là trên hết.
Những nếp kiêng khác hay gặp: kim chỉ, ăn mặc, xông đất
Ngoài các điều trên, nhiều nhà còn tránh may vá, cắt tóc, mặc đồ trắng hoặc đen vào ngày đầu năm; hoặc không nên đòi nợ, nói chuyện buồn, vay mượn. Cách hiểu thực tế: cắt may vốn dễ bị đứt tay nên được nhắc; màu trắng đen gợi sự buồn nên người ta chuộng màu tươi sáng cho không khí hân hoan; chuyện nợ nần để ngày thường bàn sẽ ít căng thẳng hơn.
Về xông đất, một số nhà chọn người đến thăm đầu tiên theo tuổi hợp với gia chủ. Đây là quan niệm dân gian, không phải ai cũng làm. Nếu nhà không có sẵn người hợp tuổi, gia chủ có thể tự mở cửa đầu tiên hoặc đón người thân quen với lời chúc, và không nên coi người đến trước là đem “vận” gì cho nhà. Hãy trân trọng ai đến chúc Tết bằng thiện ý.
Không nên gán nhãn tốt xấu cho tuổi hay người nào. Một người đến thăm với nụ cười đã là món quà đầu năm.
Gia đình trẻ, ở chung cư, hai bên nội ngoại khác nếp: xử lý thế nào?
Nhiều gia đình trẻ ở riêng, bố mẹ hai bên giữ nếp khác nhau. Một bên kiêng quét nhà, bên kia không để ý. Cách hợp lý là hỏi rõ điều nào quan trọng với người lớn, rồi chọn vài nếp cả hai bên đồng ý, còn lại giữ thoải mái. Khi về nhà ai thì theo nếp nhà đó, như một cách thể hiện sự quý mến.
Mỗi gia đình chọn nếp hợp với mình
Không có một danh sách kiêng kỵ chung cho mọi nhà. Mỗi vùng, mỗi gia đình có nếp khác nhau, và nhiều điều đã thay đổi cùng nhịp sống hiện đại. Đây là phong tục dân gian, không có bằng chứng cho việc làm khác đi sẽ gây ra hậu quả gì, nên bạn không cần lo lắng.
Cách tốt là hỏi ông bà, cha mẹ xem họ coi trọng điều gì, rồi cùng thống nhất những nếp cả nhà thấy vui. Điều đọng lại sau Tết không phải là mình đã kiêng đủ chưa, mà là cả nhà có quây quần vui vẻ hay không.
Nếu nhà có người lớn tuổi coi trọng một nếp nào đó, hãy cùng giữ như một cách thể hiện sự quý mến. Còn lại cứ thoải mái, miễn mọi người vui và an toàn.