Đọc chỉ số mỡ máu
Cholesterol, LDL, HDL, triglyceride: cao hay bình thường.
Bảng phân loại mỡ máu (NCEP ATP III)
| Chỉ số | Tốt | Giới hạn | Cao |
|---|---|---|---|
| Cholesterol toàn phần | < 5,2 | 5,2–6,1 | ≥ 6,2 |
| LDL-C | < 2,6 tối ưu · 2,6–3,3 gần tối ưu | 3,4–4,0 | 4,1–4,8 cao · ≥ 4,9 rất cao |
| HDL-C | ≥ 1,6 tốt | — | < 1,0 (nam) · < 1,3 (nữ) là thấp |
| Triglyceride | < 1,7 | 1,7–2,2 | 2,3–5,6 cao · ≥ 5,7 rất cao |
Đơn vị mmol/L. Đổi sang mg/dL: cholesterol, LDL, HDL nhân 38,67; triglyceride nhân 88,57.
Cải thiện chỉ số mỡ máu
- Giảm chất béo bão hòa (mỡ động vật, da gà, đồ chiên) và tránh chất béo chuyển hóa trong đồ ăn chế biến sẵn.
- Ăn cá 2 lần mỗi tuần, thêm các loại hạt, dầu thực vật, yến mạch và rau xanh.
- Hạn chế rượu bia và đồ ngọt, nhất là khi triglyceride cao.
- Vận động đều giúp tăng HDL; bỏ thuốc lá cũng làm HDL tăng.
- Xét nghiệm lại theo hẹn của bác sĩ; người đang dùng thuốc hạ mỡ máu không tự ý ngừng thuốc.
Về công cụ đọc chỉ số mỡ máu
Nhập các chỉ số trong phiếu xét nghiệm mỡ máu (cholesterol toàn phần, LDL, HDL, triglyceride), theo mmol/L hay mg/dL, để xem từng chỉ số nằm ở mức nào theo bảng phân loại NCEP ATP III được dùng rộng rãi cho người trưởng thành.
Mục tiêu LDL của mỗi người còn tùy nguy cơ tim mạch (tiểu đường, tăng huyết áp, hút thuốc, bệnh tim). Kết quả nên được bác sĩ đọc cùng các yếu tố đó; nhịn ăn 9 đến 12 tiếng trước khi xét nghiệm cho triglyceride chính xác hơn.
Đọc kết quả thế nào?
Công cụ đổi mọi giá trị sang mmol/L rồi so với từng ngưỡng: cholesterol toàn phần dưới 5,2 là mong muốn, 5,2 đến 6,1 giới hạn, từ 6,2 là cao. LDL dưới 2,6 tối ưu, 2,6 đến 3,3 gần tối ưu, 3,4 đến 4,0 giới hạn, 4,1 đến 4,8 cao, từ 4,9 rất cao. HDL thấp khi dưới 1,0 ở nam và dưới 1,3 ở nữ, còn từ 1,6 là tốt. Triglyceride dưới 1,7 là bình thường, từ 5,7 là rất cao. Dòng tổng quan lấy theo chỉ số xấu nhất bạn đã nhập.
Mỗi chỉ số kể một câu chuyện khác nhau, nên đừng nhìn riêng cholesterol toàn phần. Người có HDL rất cao có thể có tổng cholesterol cao mà LDL vẫn ổn; ngược lại LDL cao mà HDL thấp là tổ hợp đáng lưu tâm hơn. Tỷ lệ cholesterol toàn phần trên HDL thường mong muốn dưới 5. Triglyceride dao động mạnh sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, tinh bột, đường hoặc rượu bia nên cần nhịn ăn khoảng 9 đến 12 tiếng trước khi lấy máu để kết quả đáng tin.
Chỉ số này còn lệch theo thời điểm: vài tuần sau một cơn bệnh cấp, khi mang thai, hoặc khi đang sụt cân nhanh, mỡ máu có thể khác bình thường. Phòng xét nghiệm khác nhau cũng có thể ghi đơn vị khác, nên hãy chọn đúng mmol/L hay mg/dL trước khi nhập. Phiếu có thể ghi LDL là số tính toán, bình thường thì sai lệch khi triglyceride quá cao. Ngưỡng ở trang là cho người lớn nói chung, mục tiêu cho từng người còn tùy nguy cơ tim mạch.
Ví dụ: nam, đơn vị mg/dL, cholesterol 210, LDL 130, HDL 45, triglyceride 160
- Cholesterol: 210 chia 38,67 được 5,43 mmol/L, nằm trong 5,2 đến 6,1 nên cao giới hạn.
- LDL: 130 chia 38,67 được 3,36 mmol/L, dưới 3,4 nên thuộc nhóm gần tối ưu.
- HDL: 45 chia 38,67 được 1,16 mmol/L, từ 1,0 trở lên nên đạt với nam giới.
- Triglyceride: 160 chia 88,57 được 1,81 mmol/L, nằm trong 1,7 đến 2,2 nên cao giới hạn.
- Tỷ lệ cholesterol toàn phần trên HDL là 5,43 chia 1,16, được khoảng 4,7, dưới mốc 5.
Tổng quan là có chỉ số ở mức giới hạn (cholesterol toàn phần và triglyceride), LDL và HDL ở mức chấp nhận được.
Khi nào nên đi khám?
- LDL từ 4,9 mmol/L (rất cao) hoặc cholesterol toàn phần từ 6,2 mmol/L, nhất là khi trong gia đình có người bị bệnh tim mạch sớm.
- Triglyceride từ 5,7 mmol/L, hoặc đau bụng dữ dội vùng thượng vị lan ra sau lưng, buồn nôn: nên đi khám sớm vì có nguy cơ viêm tụy.
- Đau tức ngực khi gắng sức, khó thở, đau lan lên vai, hàm: đi khám tim mạch; nếu đau ngực dữ dội kéo dài, gọi 115.
- Bạn có tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc hoặc thừa cân và có mỡ máu cao giới hạn.
- Đang dùng thuốc điều trị mỡ máu mà kết quả không cải thiện hoặc có đau cơ bất thường: hãy báo bác sĩ, không tự ý đổi.
Câu hỏi thường gặp
Cholesterol toàn phần bao nhiêu là cao?
Dưới 5,2 mmol/L (200 mg/dL) là mong muốn; 5,2 đến 6,1 mmol/L là cao giới hạn; từ 6,2 mmol/L (240 mg/dL) trở lên là cao.
LDL và HDL khác nhau thế nào?
LDL thường gọi là mỡ "xấu", càng thấp càng tốt; HDL là mỡ "tốt", giúp đưa cholesterol về gan, càng cao càng tốt.
Triglyceride bao nhiêu là cao?
Dưới 1,7 mmol/L (150 mg/dL) là bình thường; 1,7 đến 2,2 là cao giới hạn; 2,3 đến 5,6 là cao; từ 5,7 mmol/L (500 mg/dL) là rất cao.
Có bắt buộc nhịn ăn khi xét nghiệm mỡ máu không?
Với cholesterol toàn phần, HDL thì không quá nghiêm ngặt, nhưng triglyceride và LDL tính toán chính xác hơn khi nhịn ăn 9 đến 12 tiếng. Nếu bác sĩ yêu cầu nhịn, nên làm theo.
Vì sao tôi gầy mà mỡ máu vẫn cao?
Mỡ máu chịu ảnh hưởng của di truyền, chế độ ăn nhiều mỡ bão hòa, ít vận động, rượu bia, tuổi và nội tiết. Người gầy vẫn có thể bị cao, nên không thể chủ quan khi phiếu xét nghiệm đã báo.
Bao lâu nên kiểm tra mỡ máu một lần?
Người lớn khỏe mạnh thường kiểm tra mỗi 4 đến 6 năm hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ; người có nguy cơ tim mạch, kết quả giới hạn hoặc đang điều trị nên kiểm tra thường xuyên hơn theo lịch hẹn.