Chiều cao của con được quyết định bởi những yếu tố nào?
Có bốn nhóm yếu tố chính, và chúng tác động cùng lúc chứ không thay thế nhau. Hiểu rõ phần nào mình can thiệp được sẽ giúp bố mẹ đỡ lo và đỡ chạy theo quảng cáo.
- Di truyền: chiều cao của bố mẹ là yếu tố quan trọng; công cụ dự đoán chỉ cho một khoảng ước tính, không phải con số cố định.
- Dinh dưỡng: đủ đạm, canxi, vitamin D, rau quả; hạn chế nước ngọt và đồ ăn vặt.
- Giấc ngủ: ngủ đủ theo độ tuổi, đi ngủ sớm.
- Vận động: chạy nhảy, bơi, đạp xe, chơi ngoài trời mỗi ngày.
Phần di truyền bố mẹ không đổi được, nhưng ba phần còn lại nằm hoàn toàn trong tay gia đình. Đó là lý do hai đứa trẻ có cùng gen vẫn có thể cao thấp khác nhau nếu lớn lên trong điều kiện sống khác nhau.
Dự đoán chiều cao conDùng thử ngay trên nhanso.netTrẻ lớn nhanh vào những giai đoạn nào?
Trẻ tăng chiều cao nhanh nhất trong những năm đầu đời, sau đó chậm lại và đều đặn suốt tuổi tiểu học. Đến giai đoạn dậy thì sẽ có một đợt tăng tốc mới, rồi chậm dần và dừng hẳn sau khi dậy thì kết thúc.
Điều này giải thích vì sao có em cuối tiểu học còn thấp hơn bạn nhưng lên cấp hai lại vọt lên. Ngược lại, em cao sớm đôi khi dừng sớm hơn. Vì vậy so sánh chiều cao tại một thời điểm với bạn bè ít có ý nghĩa; xu hướng tăng trưởng qua nhiều lần đo mới đáng quan tâm.
Theo dõi tăng trưởng bằng cách nào cho đúng?
Đo chiều cao, cân nặng định kỳ và so với biểu đồ tăng trưởng mà nhân viên y tế sử dụng. Biểu đồ cho thấy con nằm ở đâu so với trẻ cùng tuổi và giới, quan trọng hơn là đường tăng của con có ổn định hay không.
- Chọn một thước cố định, dán sát tường phẳng, không dùng thước cuộn lỏng lẻo.
- Đo vào cùng buổi trong ngày, vì chiều cao buổi sáng thường nhỉnh hơn buổi tối.
- Cho con bỏ giày, đứng thẳng, gót chân, mông, vai và đầu chạm tường, mắt nhìn ngang.
- Ghi ngày đo và con số vào một cuốn sổ hoặc ghi chú điện thoại.
- Mang bản ghi đến buổi khám định kỳ để bác sĩ đối chiếu với biểu đồ.
Đo quá dày, như mỗi tuần, không có ích vì mức tăng quá nhỏ so với sai số khi đo. Khoảng cách hợp lý là vài tháng một lần, trừ khi bác sĩ dặn khác.
Bữa ăn nào giúp con lớn tốt?
Chiều cao là kết quả của nhiều năm tích lũy thói quen, không phải của một loại sữa hay thực phẩm nào. Bữa ăn cân đối với đủ nhóm chất là nền tảng quan trọng nhất.
- Bữa sáng đầy đủ, không để trẻ đi học với bụng đói.
- Mỗi bữa có đạm như thịt, cá, trứng, đậu, kèm rau và trái cây.
- Canxi từ các món quen thuộc như sữa, sữa chua, phô mai, tôm cua nhỏ ăn cả vỏ, đậu phụ, rau lá xanh đậm.
- Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo ăn xen giữa các bữa vì làm trẻ no giả và bỏ bữa chính.
Đừng ép trẻ ăn bằng quát mắng; bữa ăn vui vẻ giúp trẻ ăn ngon và hình thành thói quen tốt.
Ngủ bao nhiêu và vận động thế nào?
Trẻ càng nhỏ càng cần ngủ nhiều, và nên đi ngủ giờ đều đặn. Giấc ngủ sâu là lúc cơ thể làm nhiều việc phục hồi và phát triển, nên thức khuya xem màn hình kéo dài là thói quen đáng bỏ sớm. Phòng ngủ tối, yên tĩnh, tắt thiết bị điện tử trước giờ ngủ khoảng một tiếng sẽ giúp con dễ vào giấc.
Về vận động, con không cần tập luyện nặng. Chạy nhảy, đạp xe, bơi, đá cầu, bóng rổ, cầu lông hay chỉ đơn giản là chơi ngoài sân mỗi ngày đều tốt. Hoạt động ngoài trời còn giúp trẻ tiếp xúc ánh nắng nhẹ, hỗ trợ cơ thể tạo vitamin D.
- Chọn môn con thích, vì môn thích mới duy trì được lâu.
- Cho trẻ chơi ngoài trời, vừa vận động vừa tiếp xúc ánh nắng nhẹ, tránh giờ nắng gắt.
- Nhắc trẻ ngồi thẳng lưng khi học để không bị gù, vẹo.
- Giảm thời gian ngồi tĩnh trước màn hình.
Khi nào nên đưa con đi khám về chiều cao?
Hãy hẹn bác sĩ nhi nếu con thấp hơn nhiều so với bạn cùng tuổi, hoặc tăng trưởng chậm rõ rệt: nhiều tháng liền gần như không cao thêm, hoặc đường tăng trưởng tụt dần so với những lần đo trước.
Bố mẹ cũng nên đi khám khi con có dấu hiệu dậy thì quá sớm hoặc quá muộn so với phần lớn bạn bè, hay khi con thường xuyên ốm, biếng ăn kéo dài, sụt cân, mệt mỏi. Khi đó chiều cao chỉ là một dấu hiệu trong bức tranh sức khỏe chung.
Làm sao tránh được quảng cáo “tăng chiều cao thần tốc”?
Nhiều sản phẩm hứa hẹn cao thêm vài phân sau vài tuần. Không có bằng chứng nào cho thấy một sản phẩm bổ sung có thể thay cho dinh dưỡng, giấc ngủ và vận động, càng không thể thay cho thời gian lớn tự nhiên của trẻ.
Cẩn trọng với sản phẩm quảng cáo “tăng chiều cao thần tốc”; hỏi ý kiến bác sĩ nhi trước khi cho trẻ dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào.
Đừng so sánh và đừng gây áp lực cho con
Trẻ cùng tuổi có thể cao thấp khác nhau, có em dậy thì sớm, em dậy thì muộn nên tạm thời thấp hơn bạn bè nhưng sau đó lại bứt lên. Lời trêu chọc “lùn”, “thấp” từ người lớn hoặc bạn bè có thể làm trẻ tự ti, và điều đó ảnh hưởng đến tinh thần nhiều hơn là chiều cao.
Hãy khen những điều con làm tốt, khuyến khích con tham gia môn thể thao con thích, như bơi, bóng rổ, cầu lông hay đơn giản là chạy nhảy cùng bạn. Nếu băn khoăn về sự phát triển, hãy đo định kỳ, ghi lại và mang đến bác sĩ nhi khoa để được đánh giá, thay vì tự mua thực phẩm chức năng cho con.