Câu đối và chữ thư pháp ngày Tết: ý nghĩa, cách treo và gợi ý chọn cho gia đình

Câu đối là gì mà năm nào nhà cũng treo

Câu đối gồm hai vế đối nhau về ý và lời, thường viết trên giấy đỏ hoặc nền đỏ. Ngày Tết, người ta treo câu đối để chúc nhau điều tốt lành, nhắc nhở nếp nhà và tạo không khí trang trọng, ấm áp.

Màu đỏ gợi sự vui mừng và đầm ấm trong quan niệm của người Việt, nên giấy đỏ chữ đen hoặc chữ vàng là cách phối quen thuộc nhất. Một đôi câu đối treo lên, nhìn vào là thấy nhà đã vào Tết, dù chưa bày thêm thứ gì.

Xin chữ đầu năm có ý nghĩa gì

Tục xin chữ đầu năm cùng tinh thần ấy. Một chữ như “An”, “Tâm”, “Phúc” không phải bùa phép, mà là lời nhắc mình sống chậm lại và hướng tới điều mình trân trọng trong năm mới.

Người xin chữ thường ra nơi có ông đồ hoặc người viết thư pháp vào những ngày cuối năm, nói với người viết mong ước của mình rồi nhận một chữ về treo. Cái hay của việc này nằm ở chuyện trò và chờ đợi: bạn phải nghĩ xem năm tới mình cần gì, rồi mới chọn chữ.

Hai vế đối nhau như thế nào

Một cặp câu đối chỉnh thường đối nhau ở mấy mặt:

• Số chữ bằng nhau: vế trên bảy chữ thì vế dưới cũng bảy chữ.
• Từ loại đối nhau: danh từ đối danh từ, động từ đối động từ, như “phúc” đối “lộc”, “nhà” đối “cửa”.
• Ý đi đôi với nhau: một vế nói về đất trời hoặc sự đủ đầy, vế kia nói về con người hoặc tình cảm.
• Thanh điệu đối nhau: người làm câu đối thường để vế trên kết thúc bằng thanh trắc, vế dưới kết thúc bằng thanh bằng.

Không phải câu chúc nào chia đôi cũng thành câu đối chỉnh. Vì vậy nếu bạn tự nghĩ lời, hãy coi đó là câu chúc theo lối đối cho vui nhà, còn bản trang trọng thì nên nhờ người am hiểu góp ý.

Treo câu đối ở đâu và treo thế nào cho đúng thứ tự

Cách treo có thể khác nhau theo từng gia đình và vùng, nên hãy xem đây là gợi ý chung. Các bước thường làm như sau:

1. Chọn vị trí: hai bên bàn thờ, hai bên cột nhà hoặc hai bên cửa chính, nơi khô ráo, ít khói bếp.
2. Xác định vế nào đặt bên nào: người ta thường đọc từ vế bên phải sang vế bên trái của người nhìn vào, nên vế đọc trước treo ở bên phải.
3. Đo cho hai vế cao bằng nhau, cao ngang tầm mắt hoặc hơi cao hơn một chút.
4. Dán hoặc treo thật phẳng, kiểm tra lại bằng cách đứng xa vài bước nhìn thẳng vào.

Chữ thư pháp một chữ thường treo giữa bức tường chính hoặc đặt trên kệ ở nơi dễ nhìn. Nếu chưa chắc về thứ tự hai vế, bạn hỏi người lớn trong nhà hoặc chính người viết chữ. Họ thường sẵn lòng chỉ cho bạn.

Chọn chữ hợp với mong ước của gia đình

Thay vì chọn theo phong trào, hãy hỏi cả nhà năm nay mong gì nhất. Gia đình có người ốm nhẹ có thể chọn chữ “An”. Nhà có con sắp thi có thể chọn chữ “Học” hoặc “Trí”. Nhà muốn gắn bó hơn thì có chữ “Hòa”, “Nhẫn” hay “Tâm”.

Có thể kết hợp tuổi, sở thích hay một câu nhà hay nói. Điều quan trọng là cả nhà hiểu và thấy gần gũi với chữ ấy, chứ không cần chữ nào là “đúng nhất”. Khi nhờ người viết, hãy hỏi nghĩa của từng chữ để chắc rằng mình hiểu rõ trước khi treo.

Ba cặp câu đối quen thuộc và cách hiểu

Những câu dưới đây là lời chúc đơn giản theo lối câu đối, bạn có thể dùng làm gợi ý:

• “Tết đến, nhà nhà vui sum họp / Xuân về, người người mừng bình an.”
• “Năm mới bình an, nhà nhà no ấm / Xuân sang hạnh phúc, chốn chốn vui tươi.”
• “Phúc đầy nhà, lộc đầy cửa / Tình ngập lòng, xuân ngập hoa.”

Cặp đầu hợp để treo ở phòng khách vì nói chuyện sum họp. Cặp thứ hai hợp với cửa chính vì mang lời chào đón. Cặp cuối ngắn gọn, dễ đọc, hợp với nhà nhỏ hoặc nơi treo hẹp. Ba cặp trên là lời chúc đơn giản, dễ hiểu; nếu muốn bản trang trọng hơn, bạn nên nhờ người viết chữ góp ý cách đặt lời cho chỉnh đối và đúng luật bằng trắc.

Viết chữ Hán hay chữ quốc ngữ, mua sẵn hay nhờ viết

Chữ Hán và chữ Nôm mang vẻ cổ kính, nhưng nếu cả nhà không đọc được thì câu đối khó gợi cảm xúc. Nhiều nhà chọn chữ quốc ngữ viết thư pháp, vừa đẹp vừa ai cũng đọc được.

💡 Nếu không tiện thuê người viết, cả nhà có thể tự viết một chữ bằng bút lông trong buổi chiều cuối năm. Nét chưa đẹp không sao, vì đó là món quà mang dấu tay của gia đình.

Những lỗi hay gặp và cách làm khi nhà chật hoặc ở chung cư

Lỗi thường gặp nhất là treo ngược thứ tự hai vế, treo lệch độ cao, hoặc treo nơi ẩm khiến giấy cong mép. Giấy đỏ ra nắng gắt lâu ngày cũng phai nhanh, nên tránh treo đúng chỗ nắng chiếu thẳng.

Nhà chật hoặc ở chung cư không có cột hay sân, bạn vẫn có cách: dùng một đôi câu đối khổ nhỏ dán hai bên khung cửa ra vào, hoặc chỉ treo một bức thư pháp một chữ trên tường phòng khách. Ở chung cư, nếu ban quản lý có quy định về trang trí hành lang, bạn hãy treo phía trong cửa. Dùng băng keo hai mặt loại dễ gỡ để không làm hỏng sơn tường.