Mật khẩu thế nào là đủ mạnh?
Mật khẩu mạnh là mật khẩu dài và không đoán được, chứ không cần cầu kỳ ký tự. Một cụm từ gồm nhiều từ không liên quan, thêm vài chữ số, thường vừa dễ nhớ vừa khó đoán hơn một từ ngắn đổi chữ thành ký hiệu.
- Dài ít nhất 12 ký tự; cụm từ dễ nhớ với bạn nhưng khó đoán với người khác.
- Mỗi tài khoản quan trọng một mật khẩu riêng.
- Dùng trình quản lý mật khẩu thay vì ghi trên giấy dán màn hình.
- Không dùng ngày sinh, số điện thoại, tên người thân hay chuỗi như 123456.
Lý do phải dùng riêng: khi một dịch vụ bị lộ dữ liệu, kẻ xấu sẽ thử chính mật khẩu đó trên email, mạng xã hội, ngân hàng. Chỉ cần một tài khoản yếu, mọi nơi dùng chung đều nguy hiểm.
Tạo mật khẩu mạnhDùng thử ngay trên nhanso.netTrình quản lý mật khẩu dùng ra sao?
Trình quản lý mật khẩu giúp bạn chỉ phải nhớ một mật khẩu chính thật mạnh, còn các mật khẩu khác được tạo và điền tự động. Nhiều trình duyệt và điện thoại đã có sẵn tính năng này.
- Chọn một trình quản lý mật khẩu uy tín hoặc dùng công cụ có sẵn của điện thoại.
- Đặt mật khẩu chính dài, chưa từng dùng ở nơi khác, bật khóa bằng sinh trắc học.
- Lần lượt đổi mật khẩu cho email chính, ngân hàng, mạng xã hội trước; để tài khoản ít quan trọng sau.
- Để công cụ tự tạo mật khẩu ngẫu nhiên cho từng tài khoản mới.
Bắt đầu với tài khoản email, vì email là nơi nhận liên kết đặt lại mật khẩu của hầu hết dịch vụ khác.
Xác thực hai lớp bật như thế nào?
Bật xác thực hai lớp (2FA) cho email, mạng xã hội, ví điện tử. Ứng dụng xác thực hoặc khóa bảo mật an toàn hơn tin nhắn SMS. Khi bật, dù kẻ xấu biết mật khẩu, họ vẫn cần thêm mã thứ hai mà chỉ bạn có.
Hãy lưu lại mã khôi phục do dịch vụ cung cấp và cất ở nơi an toàn, tách khỏi điện thoại. Nếu mất điện thoại mà không có mã này, bạn có thể bị khóa ngoài chính tài khoản của mình.
Ngân hàng, công an, nhà mạng không bao giờ yêu cầu bạn đọc mã OTP qua điện thoại. Ai xin mã OTP là dấu hiệu lừa đảo.
Làm sao nhận diện tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo?
Kẻ lừa đảo thường tạo cảm giác gấp gáp hoặc sợ hãi để bạn không kịp suy nghĩ. Dấu hiệu chung là đòi bạn bấm đường link, cài ứng dụng lạ, đọc mã hoặc chuyển tiền ngay.
- Tin nhắn báo trúng thưởng, khóa tài khoản kèm đường link lạ.
- Cuộc gọi tự xưng cơ quan chức năng đòi chuyển tiền “tạm giữ”.
- Người quen nhắn mượn tiền gấp: gọi video hoặc gọi điện xác minh trước.
- Việc nhẹ lương cao, đầu tư hứa lãi chắc chắn, yêu cầu nạp tiền trước.
- Đường link có tên miền na ná trang chính thức nhưng sai một vài chữ.
Quy tắc dễ nhớ: dừng lại, không bấm, tự gọi lại số chính thức ghi trên thẻ hoặc trên ứng dụng của ngân hàng, rồi mới làm tiếp.
Khi nghi tài khoản bị lộ cần làm gì theo thứ tự?
Đổi mật khẩu ngay từ thiết bị an toàn, đăng xuất các phiên lạ, gọi tổng đài ngân hàng để khóa tài khoản nếu liên quan tiền, và báo cơ quan công an khi bị lừa đảo.
- Dùng thiết bị bạn tin tưởng để đổi mật khẩu email trước, rồi đến các tài khoản khác.
- Vào phần thiết bị đã đăng nhập, đăng xuất tất cả phiên không nhận ra.
- Bật hoặc kiểm tra lại xác thực hai lớp.
- Gọi ngân hàng nếu có giao dịch lạ; lưu lại tin nhắn, ảnh chụp màn hình làm bằng chứng.
- Báo bạn bè, người thân nếu tài khoản mạng xã hội bị chiếm để họ không bị lừa theo.
Bảo vệ điện thoại, wifi và thiết bị của cả nhà
Tài khoản an toàn đến đâu còn tùy vào thiết bị bạn dùng để đăng nhập. Một chiếc điện thoại không khóa màn hình, hay một mạng wifi gia đình vẫn để mật khẩu mặc định, đều là cánh cửa hé mở.
- Đặt khóa màn hình bằng mã hoặc sinh trắc học, bật tự khóa sau ít phút.
- Đổi mật khẩu quản trị của modem wifi, không để nguyên mật khẩu in sau thiết bị.
- Cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường xuyên vì bản mới thường vá lỗi bảo mật.
- Chỉ cài ứng dụng từ kho chính thức và xem kỹ quyền ứng dụng đòi hỏi.
Với người lớn tuổi trong nhà, bạn có thể giúp cài sẵn các tính năng chặn cuộc gọi rác, tin nhắn lạ, và dặn một nguyên tắc dễ nhớ: bất cứ ai yêu cầu chuyển tiền hoặc đọc mã, hãy dừng lại và gọi cho con cháu trước. Trẻ em dùng chung thiết bị nên có tài khoản riêng và giới hạn quyền mua hàng trong ứng dụng.
Dành mười phút mỗi quý mở phần thiết bị đã đăng nhập trong tài khoản email và mạng xã hội, đăng xuất những thiết bị bạn không nhận ra.
Dùng wifi công cộng và máy tính của người khác
Wifi công cộng khó biết ai đang kiểm soát, nên với giao dịch tiền bạc hãy dùng dữ liệu di động của mình, hoặc chờ về mạng quen thuộc. Nếu buộc phải dùng máy tính ở quán net hay thư viện, hãy đăng nhập ở chế độ ẩn danh, không lưu mật khẩu và nhớ đăng xuất khi xong.
Tránh nhập mật khẩu khi có người đứng sau nhìn, và không cắm điện thoại vào ổ sạc lạ ở nơi công cộng nếu bạn không rõ nguồn.
Xây thói quen an toàn mà không mệt
Bảo mật hiệu quả khi nó nhẹ nhàng đủ để bạn duy trì. Hãy chọn ba việc làm trước: bật xác thực hai lớp cho email, dùng trình quản lý mật khẩu, và đặt quy tắc không đọc mã OTP cho ai.
Mỗi quý rà lại một lần: tài khoản nào không dùng nữa thì đóng, ứng dụng nào không cần thì gỡ. Càng ít tài khoản và ứng dụng thừa, bề mặt bị tấn công càng nhỏ.