Kỷ luật tích cực khác nuông chiều và khác nghiêm khắc ở chỗ nào
Có hai thái cực dễ gặp: quá nghiêm khắc và quá dễ dãi. Kỷ luật tích cực nằm ở giữa: giới hạn rõ ràng, nhưng cách nói và cách xử lý luôn tôn trọng con.
- Không nuông chiều: vẫn có quy tắc và hệ quả, con không được làm mọi điều muốn.
- Không quát tháo, đánh đòn hay sỉ nhục: bố mẹ dạy bằng hướng dẫn và nêu gương.
- Quan tâm đến lý do hành vi: con đói, mệt, buồn chán hay muốn được chú ý?
Mục tiêu dài hạn là con tự kiểm soát được hành vi mà không cần người lớn nhắc, chứ không phải con sợ bố mẹ.
Kỹ năng sống cho trẻDùng thử ngay trên nhanso.netĐặt quy tắc rõ ràng và nhất quán
Trẻ cần biết điều gì được phép và điều gì không. Quy tắc nên ít, ngắn gọn, nói bằng điều con cần làm thay vì chỉ liệt kê điều cấm, ví dụ “đi bộ trong nhà” thay cho “đừng chạy”.
- Cả hai người lớn trong nhà, cùng ông bà nếu ở chung, thống nhất những quy tắc chính để con không bị rối.
- Bàn quy tắc vào lúc cả nhà bình tĩnh, không phải giữa lúc đang căng thẳng.
- Với con lớn hơn, cho con góp ý khi xây dựng quy tắc, con sẽ có xu hướng giữ lời hơn.
- Điều đã nói thì làm: kiên định quan trọng hơn nghiêm khắc.
Ví dụ minh họa: thay vì “không được xem tivi nữa”, bạn đặt quy tắc “xem tivi sau khi làm xong bài, và tắt khi nghe báo hiệu”. Con biết trước điều gì xảy ra nên ít cãi hơn.
Hệ quả hợp lý và lời khen cụ thể
Hệ quả tự nhiên là điều xảy ra tự nhiên khi con chọn hành động nào đó, ví dụ không mang áo khoác thì thấy lạnh một chút khi trời không quá rét. Khi hệ quả tự nhiên không an toàn, hãy dùng hệ quả hợp lý: liên quan đến việc con làm, vừa sức và được báo trước.
Con làm đổ nước thì cùng lau, con ném đồ chơi thì đồ chơi nghỉ một lúc. Hãy khen cụ thể thay vì chỉ nói “giỏi lắm”. Câu như “con tự cất giày gọn gàng, mẹ thấy lối đi thoáng hẳn” giúp con hiểu chính xác hành vi nào đang được ghi nhận. Chú ý đến lúc con làm tốt nhiều hơn lúc con mắc lỗi.
Cố gắng để lời ghi nhận nhiều hơn lời nhắc nhở. Nếu cả ngày chỉ nghe sửa lỗi, trẻ dễ chán và bỏ mặc.
Vì sao nên tránh đánh mắng
Đánh, quát hay chê bai có thể khiến con im lặng tức thời nhưng không dạy con điều nên làm. Trẻ có thể học cách sợ, nói dối để tránh bị phạt hoặc bắt chước chính cách giải quyết bằng sức mạnh. Các chuyên gia về tâm lý và giáo dục trẻ em nhìn chung khuyến nghị nên tránh hình phạt thân thể.
Thay vào đó, hãy tách hành vi khỏi con người. Nói “con ném đồ là không được” thay cho “con hư quá”. Con vẫn cảm nhận được tình thương, đồng thời hiểu hành vi nào cần thay đổi.
- Khi bạn quá giận, tạm dừng vài phút rồi quay lại nói chuyện.
- Nếu lỡ quát con, hãy xin lỗi và giải thích; đó cũng là bài học về cách sửa sai.
- Dạy bằng ví dụ: con học cách xử lý cảm xúc từ chính cách bố mẹ làm.
Khi con giận dỗi, ăn vạ
Cơn giận của trẻ nhỏ thường là do chưa biết gọi tên và kiểm soát cảm xúc. Trước hết hãy bình tĩnh, nếu cần thì hít thở sâu hoặc rời đi vài giây, vì người lớn bình tĩnh mới giúp được con.
- Hạ giọng, ngồi ngang tầm mắt con, gọi tên cảm xúc: “con đang rất bực vì phải dừng chơi”.
- Giữ giới hạn nhưng chấp nhận cảm xúc: con được giận, nhưng không được đánh hay ném.
- Đưa con đến góc yên tĩnh để dịu lại, có thể có người lớn ở bên.
- Chỉ trò chuyện về chuyện đã xảy ra khi con đã nguôi.
Nếu tình trạng nổi giận kéo dài, quá dữ dội hoặc kèm khó khăn ở trường, hãy trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Ở nơi công cộng, con ăn vạ trước mặt người khác
Cơn giận ở siêu thị hay nhà hàng khiến bố mẹ dễ nóng vội vì sợ người nhìn. Đây là lúc cần nhớ rằng bạn đang dạy con, không phải biểu diễn cho người xung quanh.
- Báo trước quy tắc trước khi vào: hôm nay mình mua gì, không mua gì.
- Nếu con khóc lớn, đưa con ra chỗ vắng, ôm hoặc ngồi cạnh cho đến khi bình tĩnh.
- Không đổi ý chỉ để con ngừng khóc, vì con sẽ học rằng khóc là cách hiệu quả.
- Về nhà, khi mọi người đã nguôi, nhắc lại ngắn gọn điều đã thống nhất.
Người xung quanh thường thông cảm hơn bạn nghĩ. Đừng để ánh nhìn của người lạ quyết định cách bạn dạy con.
Phối hợp với ông bà và người cùng chăm con
Trong nhiều gia đình, ông bà tham gia nuôi cháu và có cách dạy riêng. Khác biệt này dễ gây căng thẳng nếu không nói chuyện sớm.
- Trao đổi riêng với ông bà, không tranh luận trước mặt con.
- Nêu vài quy tắc chính cả nhà cùng giữ, còn lại để ông bà linh hoạt theo cách của mình.
- Cảm ơn sự yêu thương của ông bà trước, rồi mới đề nghị điều chỉnh.
- Nếu ông bà nuông chiều, hãy giải thích với con rằng ở nhà ông bà có một vài quy tắc khác.
Con có thể thích nghi với những quy tắc khác nhau ở các nơi, miễn là các quy tắc ấy ổn định và người lớn tôn trọng nhau.