Tết Hàn thực (mùng 3 tháng 3): bánh trôi bánh chay và ý nghĩa

Mùng 3 tháng 3 âm lịch, nhiều gia đình Việt nặn bánh trôi bánh chay cúng tổ tiên. Ngày Tết nhỏ này là dịp cả nhà cùng làm bánh, nhớ về cội nguồn.

5 phút đọc · Lễ tết trong năm · Cẩm nang nhanso.net

Tết Hàn thực vào ngày nào và có nguồn gốc từ đâu

Tết Hàn thực rơi vào mùng 3 tháng 3 âm lịch hằng năm. Vì tính theo âm lịch nên ngày dương lịch thay đổi mỗi năm; bạn chỉ cần đối chiếu lịch âm để biết đúng ngày.

Hàn thực nghĩa là “ăn đồ nguội”, có nguồn gốc từ một tích xưa của Trung Hoa. Ở Việt Nam, ngày này mang ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên, gắn với hình ảnh bánh trôi tròn trịa và tinh thần sum họp.

Với nhiều gia đình, ý nghĩa lớn nhất không nằm ở tích xưa mà ở chuyện cả nhà có dịp ngồi lại làm một món ăn chung, nhớ đến ông bà. Đó là điều khiến phong tục này còn sống đến nay.

Tết Hàn thực năm nayDùng thử ngay trên nhanso.net

Bánh trôi, bánh chay: khác nhau thế nào

Hai loại bánh dễ lẫn vì cùng làm từ bột nếp và cùng ăn với nước đường gừng.

  • Bánh trôi: bột nếp nặn viên, nhân đường phên, luộc chín thả nước lạnh.
  • Bánh chay: viên to hơn, nhân đậu xanh, ăn kèm nước đường gừng, rắc vừng.
  • Mâm cúng thường bày một đĩa bánh trôi, vài bát bánh chay, hương hoa và nước sạch.

Làm bánh cùng con cháu là cách hay để truyền lại phong tục; cho trẻ nặn những viên nhỏ, tự chọn nhân.

Làm bánh trôi bánh chay tại nhà từng bước

Muốn bánh trôi mềm dẻo, nên nhào bột nếp với nước ấm vừa phải, nhào đến khi mịn, không dính tay.

  1. Nhào bột nếp với nước ấm đến khi mịn, không dính tay; bột khô thì thêm chút nước, bột nhão thì thêm chút bột khô.
  2. Nặn viên đều, ấn lõm giữa, cho nhân vào rồi vo tròn kín mép để bánh không bung khi luộc.
  3. Thả bánh vào nước sôi, đợi bánh nổi thêm một lúc thì vớt sang bát nước lạnh.
  4. Với bánh chay, nhồi nhân đậu xanh nghiền nhuyễn, bên ngoài là lớp bột mềm hơn.
  5. Nước đường gừng đun nhỏ lửa cho thơm, rắc thêm ít vừng rang và vài lát gừng mỏng.

Luộc từng mẻ nhỏ để bánh không dính nhau, và vớt ngay khi chín để vỏ không bị nhão.

Mâm cúng và cách bày

Mâm cúng Hàn thực khá đơn giản. Bạn có thể bày bánh trôi, bánh chay, hương, hoa, nước sạch, thêm trái cây nếu muốn. Một số gia đình có thêm món mặn hoặc xôi, tùy nếp nhà.

  • Bánh nấu hoặc mua sáng ngày cúng cho tươi.
  • Bày bát bánh sạch, nước đường để nguội bớt.
  • Sau khi cúng xong, cả nhà cùng dùng bánh trong ngày.

Phong tục này là nếp dân gian, không có quy định chặt chẽ nào. Điều quan trọng là sự chuẩn bị chu đáo và lòng thành.

Nếu nhà chật hoặc ở chung cư, bạn chỉ cần một đĩa nhỏ và một bát nước đường, đặt gọn trên bàn thờ hoặc bàn cúng tạm; kích thước mâm không làm giảm ý nghĩa của buổi cúng.

Gia đình nào nấu chay có thể dùng bánh trôi bánh chay làm món chính, thêm trái cây và hoa tươi; gia đình cúng mặn thì thêm một vài món tùy nếp riêng.

Gần Thanh minh

Tết Hàn thực thường rơi gần tiết Thanh minh, khi nhiều gia đình đi tảo mộ, sửa sang phần mộ tổ tiên. Có thể sắp xếp hai việc trong cùng dịp về quê.

  • Nếu về quê, mang theo bánh đã làm để cúng tại mộ hoặc nhà thờ họ.
  • Tảo mộ gồm dọn cỏ, quét dọn, thắp hương; nên chuẩn bị dụng cụ và nước uống.
  • Đi sớm để tránh nắng, nhất là với người lớn tuổi và trẻ nhỏ.

Ý nghĩa gia đình của ngày Tết nhỏ

Tết Hàn thực không rộn ràng như Tết lớn, nhưng chính sự giản dị khiến nhiều người nhớ. Ngày này, gia đình ngồi quây quần nặn bánh, ông bà kể cho cháu nghe chuyện cũ, ai làm xa cũng nhắn một lời hỏi thăm.

Nếu không kịp làm bánh, mua từ tiệm quen và bày lên mâm cúng cũng hoàn toàn ổn.

Những cách khác để đón Hàn thực trong nhịp sống bận rộn

Ngày mùng 3 tháng 3 thường rơi vào ngày đi làm, không phải ai cũng có thời gian nặn bánh. Tuy vậy, vẫn có nhiều cách giữ nếp một cách thoải mái.

  • Làm bánh vào cuối tuần gần nhất rồi cúng đúng ngày, hoặc cúng bằng bánh mua sẵn từ tiệm quen.
  • Nếu bận hoàn toàn, thắp một nén hương và đặt một bát chè nhỏ hoặc đĩa bánh lên bàn thờ.
  • Cùng con làm phiên bản mini: nặn mười viên bánh trôi thay vì cả mâm.
  • Tặng bánh cho ông bà, hàng xóm lớn tuổi như một lời hỏi thăm.
  • Dùng ngày này để gọi điện cho họ hàng ở quê, hỏi chuyện nhà.

Điều giữ lại cho trẻ nhỏ không phải là công thức chuẩn mà là cảm giác ngày đó có gì đó đặc biệt: mùi nếp, tiếng cười khi nặn bánh, tiếng kể chuyện xưa của ông bà.

Làm sẵn viên bánh sống, cấp đông trong hộp, đến ngày chỉ việc luộc và bày cúng.

Hỏi đáp

Tết Hàn thực có phải ăn đồ nguội cả ngày?

Ở Việt Nam, phong tục chủ yếu là làm bánh trôi bánh chay cúng tổ tiên; không nhất thiết kiêng nấu nướng.

Tết Hàn thực vào ngày nào?

Mùng 3 tháng 3 âm lịch hằng năm. Ngày dương lịch thay đổi theo từng năm nên bạn hãy đối chiếu với lịch âm.

Bánh trôi để được bao lâu?

Nên ăn trong ngày; để qua đêm bánh cứng lại, có thể hấp lại cho mềm.

Bánh trôi bánh chay có cúng chay được không?

Được. Bánh trôi bánh chay vốn là món chay, thích hợp bày cúng chay lẫn mặn; gia đình tùy nếp nhà mà thêm món khác.

Bánh trôi bánh chay có thể làm bằng nguyên liệu thay thế không?

Có. Nhiều người dùng nhân dừa, đậu phộng hoặc không nhân để hợp khẩu vị. Người ăn kiêng đường có thể giảm nước đường. Khi dùng nguyên liệu mới, cần chú ý dị ứng của người ăn.

Bận không làm bánh được thì có sao không?

Không sao. Bạn có thể mua bánh từ tiệm quen, hoặc thắp hương và đặt một bát chè nhỏ lên bàn thờ. Lòng thành quan trọng hơn mâm cúng đầy đủ.

Tết Hàn thực khác Thanh minh thế nào?

Hàn thực là ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, gắn với bánh trôi bánh chay. Thanh minh là một tiết khí, thường gần ngày này, khi nhiều nhà đi tảo mộ.

Thấy hữu ích? Gửi trang này cho người thân, bạn bè.

Facebook

Chia sẻ trang này

Ảnh xem trước: Tết Hàn thực mùng 3/3 âm lịch: bánh trôi, bánh chay, ý nghĩa
nhanso.net Tết Hàn thực mùng 3/3 âm lịch: bánh trôi, bánh chay, ý nghĩa Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch: nguồn gốc, ý nghĩa, cách làm bánh trôi bánh chay, mâm cúng và cách đón khi bận rộn, cùng giải đáp thắc mắc thường…