Vì sao nên nghĩ đến di chúc từ sớm?
Nhiều gia đình ngại nhắc chuyện này vì cảm giác nặng nề. Thực ra lập di chúc là việc chu đáo, giống như sắp xếp giấy tờ nhà cửa cho gọn. Khi mong muốn được ghi rõ ràng, người ở lại biết mình cần làm gì và ít phải tự diễn giải.
Di chúc đặc biệt hữu ích khi gia đình có tài sản chung, nhiều người thừa kế, con riêng hoặc hoàn cảnh phức tạp. Không có di chúc thì tài sản thường được chia theo quy định pháp luật về thừa kế, cách chia có thể không giống ý bạn.
Không cần chờ lúc lớn tuổi hay ốm đau. Lập khi còn minh mẫn, thoải mái giúp ý chí của bạn thể hiện rõ nhất.
Thủ tục khai tửDùng thử ngay trên nhanso.netDi chúc có những hình thức nào?
Pháp luật công nhận di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Di chúc miệng chỉ dành cho trường hợp đặc biệt khi tính mạng bị đe dọa mà không thể lập văn bản; nếu sau đó người lập còn sống, minh mẫn trong khoảng ba tháng thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Di chúc văn bản gồm các dạng như không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực. Mỗi dạng có điều kiện riêng để hợp lệ.
- Nội dung rõ ràng: ai được hưởng, hưởng gì, theo tỷ lệ nào.
- Mô tả tài sản cụ thể, như thông tin nhà đất hay tài khoản, để tránh nhầm lẫn.
- Người lập phải minh mẫn, tự nguyện, không bị ép buộc hay lừa dối.
Người làm chứng: ai được và ai không được?
Với di chúc có người làm chứng, người làm chứng cần có năng lực hành vi dân sự và không có lợi ích liên quan đến di chúc. Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập thường không được làm chứng, vì dễ nảy sinh tranh chấp về tính khách quan.
Chọn người làm chứng không đủ điều kiện có thể khiến di chúc bị coi là không hợp lệ. Nếu không chắc, hãy hỏi công chứng viên hoặc luật sư.
Nếu lập tại văn phòng công chứng, việc này do công chứng viên hướng dẫn và kiểm tra, nên giảm rủi ro hơn.
Có ai vẫn được hưởng phần dù không có tên trong di chúc?
Có. Theo Bộ luật Dân sự 2015, một số người thừa kế được hưởng phần bắt buộc dù di chúc không cho họ hưởng hoặc cho hưởng ít hơn. Đó là con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động. Phần tối thiểu bằng hai phần ba của một suất thừa kế theo pháp luật.
Ví dụ minh họa: giả sử di sản chia theo pháp luật cho bốn người, mỗi suất một phần tư. Người thuộc diện bắt buộc có thể được hưởng ít nhất hai phần ba của một phần tư, tức một phần sáu tổng di sản. Cách tính thực tế còn tùy từng trường hợp nên hãy hỏi chuyên gia.
Vì vậy, khi định để phần lớn tài sản cho một người, bạn nên tìm hiểu quy định này để di chúc không bị tranh chấp về sau.
Công chứng hay chứng thực: chọn thế nào?
Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc văn bản phải công chứng. Tuy nhiên, công chứng hoặc chứng thực giúp di chúc có giá trị chứng cứ cao hơn, giảm nguy cơ bị tranh chấp về tính hợp lệ, và công chứng viên sẽ giải thích các điểm cần lưu ý.
Có những quy định về người thừa kế bắt buộc, về tài sản chung của vợ chồng và thủ tục riêng cho từng hình thức. Đây là lý do nên đến văn phòng công chứng hoặc hỏi luật sư trước khi hoàn tất.
Với tài sản lớn như nhà đất, công chứng thường là lựa chọn an toàn hơn. Chi phí và hồ sơ cụ thể hãy hỏi trực tiếp nơi công chứng.
Phân biệt tài sản của riêng bạn và tài sản chung vợ chồng
Bạn chỉ định đoạt được phần tài sản thuộc quyền của mình. Với tài sản chung của vợ chồng, phần của bạn thường cần xác định trước khi chia. Vì thế, hãy liệt kê tài sản và xem giấy tờ đứng tên ai để tránh ghi vào di chúc phần không thuộc về mình.
- Liệt kê tài sản: nhà đất, xe, tài khoản, khoản đầu tư, đồ có giá trị.
- Ghi rõ tài sản nào của riêng, tài sản nào chung.
- Cập nhật di chúc khi có mua bán hoặc thay đổi lớn.
Cất giữ di chúc ở đâu để người thân tìm được?
Bạn có thể giữ bản gốc ở nơi an toàn, hoặc gửi tại nơi công chứng theo quy định của họ. Điều quan trọng là có ít nhất một người đáng tin biết di chúc ở đâu và cách tìm khi cần.
Đừng giấu quá kỹ đến mức không ai tìm được, cũng đừng để nơi ai cũng có thể lấy hoặc sửa. Ghi lại vị trí cất giữ và thông báo cho người bạn tin tưởng.
Chụp ảnh hoặc scan di chúc để lưu thêm, nhưng bản có giá trị vẫn là bản gốc đã lập đúng hình thức.
Nói chuyện với gia đình và sửa đổi di chúc
Phần khó nhất thường là cuộc trò chuyện chứ không phải thủ tục. Bạn không bắt buộc công bố hết nội dung, nhưng nói chuyện nhẹ nhàng, chân thành giúp tránh nhiều hiểu lầm.
- Chọn lúc cả nhà thoải mái, không phải giữa lúc căng thẳng.
- Giải thích lý do từng lựa chọn bằng giọng ôn hòa.
- Lắng nghe mối bận tâm của người thân, dù quyết định cuối cùng vẫn là của bạn.
- Xem lại di chúc khi gia đình có thay đổi lớn như kết hôn, sinh con hay mua bán tài sản.
Người lập di chúc thường có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ khi còn minh mẫn và tự nguyện. Khi sửa nên làm đúng hình thức và ghi rõ phần nào thay thế để tránh nhiều bản mâu thuẫn nhau.