Chuẩn bị nội dung theo người nghe
Trước khi viết gì, hãy hỏi: ai sẽ nghe, họ đã biết gì, và sau buổi này tôi muốn họ làm hoặc nhớ điều gì? Cùng một chủ đề, nói với lãnh đạo sẽ khác nói với đồng nghiệp hay khách hàng.
- Chốt một thông điệp chính, có thể nói gọn trong một câu.
- Chọn hai đến ba ý ủng hộ thông điệp đó, đừng cố nhồi mọi thứ bạn biết.
- Sắp xếp theo mạch dễ theo dõi: vấn đề, giải pháp, lợi ích hoặc việc cần làm tiếp.
- Dùng ví dụ, con số hoặc câu chuyện ngắn để ý tưởng trừu tượng trở nên dễ hình dung.
Dựng bài nói từ dàn ý đến lời mở đầu
Nhiều người bắt đầu bằng cách mở phần mềm làm slide, trong khi việc đầu tiên nên là giấy trắng và bút. Viết thông điệp chính, ba ý hỗ trợ, rồi mỗi ý một ví dụ hay số liệu. Khi dàn ý đã đứng vững, làm slide mới nhanh và gọn.
- Viết thông điệp chính bằng một câu mà người ngoài ngành cũng hiểu.
- Liệt kê tối đa ba ý hỗ trợ, mỗi ý kèm một ví dụ hoặc số liệu bạn chắc chắn đúng.
- Chuẩn bị câu mở đầu: một câu hỏi, một tình huống, hoặc một con số gây chú ý, rồi vào luôn vấn đề.
- Chuẩn bị câu kết: nhắc lại thông điệp và nêu việc bạn mong người nghe làm.
- Sau đó mới làm slide, mỗi slide hỗ trợ một ý đã có trong dàn.
Thời lượng nên tính ngược: biết mình có bao nhiêu phút, trừ thời gian hỏi đáp, rồi chia cho số ý. Bài ngắn mà gọn luôn dễ nhớ hơn bài dài mà loãng.
Làm slide đơn giản
Slide là điểm tựa cho người nghe, không phải bản chép lại lời bạn nói. Nếu cả khán phòng cúi đầu đọc chữ thì không ai còn nghe bạn.
- Mỗi slide một ý, ít chữ, cỡ chữ đủ lớn để người ngồi cuối phòng vẫn đọc được.
- Ưu tiên biểu đồ, hình ảnh rõ ràng hơn các đoạn văn dài. Chọn màu tương phản để dễ nhìn trên máy chiếu.
- Dùng cùng một kiểu phông chữ và bố cục xuyên suốt để bài trông gọn gàng.
- Chi tiết dài có thể để trong tài liệu gửi kèm sau buổi nói.
Thử kiểm tra nhanh: nếu không nhìn slide mà bạn vẫn nói trọn ý được, nghĩa là slide đang làm đúng vai trò hỗ trợ.
Giọng nói, ngôn ngữ cơ thể và nhịp điệu
Người nghe tiếp nhận bằng cả mắt lẫn tai. Giọng nói chậm hơn thường ngày một chút, ngắt nghỉ sau ý quan trọng và nhấn vào từ khóa sẽ khiến bài rõ ràng hơn mà không cần to tiếng.
Đứng vững hai chân, mở vai, tay đặt tự nhiên và dùng cử chỉ khi cần nhấn mạnh thay vì vung liên tục. Nhìn người nghe từng ý một, mỗi ý nhìn một nhóm người, thay vì nhìn xuống màn hình hay tường.
Tránh những thói quen làm xao nhãng như đi qua đi lại liên tục, xoay bút, che mặt bằng tay hoặc nói quay lưng về phía khán giả khi đọc slide.
Tập trước và xử lý hồi hộp
Hồi hộp là phản ứng tự nhiên, ngay cả người nói nhiều năm cũng có. Mục tiêu không phải là hết run, mà là biết cách đưa cơn run về mức kiểm soát được.
- Tập thành tiếng ít nhất hai đến ba lần, tốt nhất đứng nói như thật. Bấm giờ để biết mình có vượt thời gian không.
- Tập trước mặt một người quen hoặc tự quay lại, rồi xem để chỉnh tốc độ nói, thói quen đệm ừm, à và dáng đứng.
- Đến sớm, thử máy chiếu, micro, kết nối để không phải lo chuyện kỹ thuật vào phút chót.
- Trước khi lên, hít sâu chậm vài nhịp, uống ngụm nước, bắt đầu bằng câu mở đầu bạn đã thuộc lòng.
- Nhìn vào một vài gương mặt thân thiện trong khán giả, nói chậm hơn bình thường một chút.
Giữ sự chú ý của người nghe suốt buổi
Sự chú ý của người nghe giảm dần nếu chỉ có một người nói đều đều. Bạn có thể giữ nhịp bằng cách đổi dạng thông tin sau mỗi vài phút: từ lời nói sang hình ảnh, biểu đồ, câu hỏi nhanh hay một ví dụ ngắn.
Hỏi người nghe một câu và đợi họ giơ tay, hoặc đặt tình huống để họ tự nghĩ trước khi bạn đưa đáp án. Với buổi online, bật camera nếu được, nhìn vào ống kính khi nói, và dừng lại sau mỗi phần để xem có ai cần hỏi không.
Trả lời câu hỏi và kết thúc
Phần hỏi đáp thường làm nhiều người lo nhất, nhưng bạn có thể chuẩn bị trước bằng cách tự đặt ra những câu người nghe có thể hỏi.
- Nghe hết câu hỏi, nếu cần thì nhắc lại ngắn gọn để chắc mình hiểu đúng và để cả phòng cùng nghe.
- Trả lời thẳng vào ý chính trước, rồi mới giải thích thêm.
- Nếu chưa biết đáp án, hãy nói thật và hẹn sẽ phản hồi sau thay vì đoán cho qua.
Với câu hỏi khó hoặc mang tính chỉ trích, giữ giọng bình tĩnh, ghi nhận phần hợp lý trong câu hỏi rồi trả lời bằng dữ kiện. Khi kết thúc, nhắc lại thông điệp chính và việc bạn mong người nghe làm tiếp theo, rồi dừng gọn gàng. Một lời cảm ơn ngắn là đủ.
Sau buổi nói: rút kinh nghiệm để lần sau tốt hơn
Ngay sau buổi nói, ghi lại ba điều làm tốt và ba điều muốn cải thiện, khi trí nhớ còn mới. Nếu có quay lại hoặc nhờ người quen nhận xét, hãy hỏi cụ thể: chỗ nào khó hiểu, chỗ nào chậm, chỗ nào ấn tượng.
Gửi tài liệu hoặc ý chính cho người nghe nếu phù hợp, trả lời tiếp những câu hỏi còn dang dở. Mỗi buổi nói là một lần luyện tập, và kỹ năng này tiến bộ rõ rệt khi bạn đều đặn nhận lời nói những buổi nhỏ trước khi đứng trước đám đông lớn.